Historia nëpër shekuj ka njohur, ka takuar, ka ndeshur dhe ka vënë në sprovë shumë lloje grash dhe vajzash.
Nga ato që kalojnë nëpër kohë si pluhur i lehtë mbi udhë dhe që nuk lënë gjurmë.
Gra që bëhen vetë udhë.
Gra që sa prekin tokën, largohen pa kuptuar në drejtim te paditur.
Dhe gra që e punojnë tokën me duart e tyre, e çajnë me “parmendë” mendimi, e mbjellin me “farë” drite dhe presin me durim të “mbijë” e ardhmja.
Enkeleida Fejzo është nga ato vajza që nuk e shkel kohën, por e “kultivon”. Si një “bujke” e ndërgjegjes, ajo hedh në “arën” e shoqërisë farën e dijes, e “ujit” me drejtësi, e mbron me fjalë dhe e rrit me përkushtim. Ajo nuk është kalimtare në “stinët” e jetës publike, është “rrënjë” që futet thellë në dhe, për të mbajtur të gjallë trungun e qytetarisë.
Enkeleida Fejzo është një ndërthurje rolesh që nuk përplasen mes tyre, por ushqejnë njëri-tjetrin. Mësuesja, juristja, poetja, aktivistja dhe figura publike që nuk janë maska të ndryshme, janë dimensione të së njëjtës vetëdije, asaj që e kupton dijen si përgjegjësi dhe fjalën si shërbim.
Si mësuese, ajo ka zgjedhur pikën më delikate të shoqërisë, fillimin. Fëmijën. Sepse kush ndërton në fillim, ndërton përjetësisht. Në bankat e shkollës ajo nuk ka parë vetëm nxënës, ka parë qytetarë të ardhshëm. Dhe mësuesi i vërtetë nuk jep vetëm mësim, ai mbjell besim.
Si juriste dhe studiuese e së drejtës publike ndërkombëtare, ajo ka zgjedhur dimensionin e rregullit, të barazisë dhe të drejtësisë. Në një shoqëri ku shpesh fjala “ligj” tingëllon e ftohtë, ajo e ka parë ligjin si instrument dinjiteti. Sepse drejtësia nuk është vetëm normë, është moral i institucionalizuar.
Si poete, ajo i jep vetes dhe të tjerëve hapësirën e ndjeshmërisë. Poezia e saj nuk është luks estetik, është reflektim mbi shpirtin njerëzor. Në vargjet e saj ndihen temat e kohës, humbjes, përgjegjësisë dhe shpresës, dashurisë dhe sakrificës.
Aty ku ligji vendos kufij, poezia hap horizonte. Aty ku realiteti ngurtësohet, fjala e saj kërkon hapësirë dhe dritë.
Si aktiviste dhe drejtuese projektesh kulturore, ajo e ka kthyer librin në udherrëfyes dhe urë. Bibliotekat që pasurohen, fëmijët që përfshihen, komunitetet që ndërgjegjësohen, janë dëshmi se kultura për të nuk është dekor, por themel i së ardhmes. Libri, në vizionin e saj, është mjet emancipimi. Një shoqëri që lexon, mendon. Një shoqëri që mendon, zgjedh më mirë.
Si figurë publike, ajo ka zgjedhur të ekspozohet jo për protagonizëm, por për përgjegjësi. Të flasësh në hapësirën publike do të thotë të pranosh peshën e fjalës. Dhe ajo e ka bërë këtë me bindjen se qytetaria është formë e lartë shërbimi.
Në thelb, Enkeleida Fejzo përfaqëson një model intelektuali që nuk mjaftohet me analizë, por kërkon veprim. Një mendje që nuk ndahet nga zemra. Një profil që bashkon arsyen me ndjeshmërinë.
Simbolikisht, ajo është si një urë me disa harqe:
njëri mban dijen, tjetri drejtësinë,
një tjetër artin,
dhe mbi të kalon komuniteti.
Në një kohë fragmentimi, ajo zgjedh ndërthurjen.
Në një kohë zhurme, ajo zgjedh fjalën me peshë.
Në një kohë indiference, ajo zgjedh angazhimin.
Dhe ndoshta kjo është forma më e lartë e kontributit:
të jetosh jo vetëm për karrierën tënde, por për ndikimin tënd.
Sepse intelektuali i vërtetë nuk është ai që di më shumë,
por ai që i jep dijes kuptim shoqëror.
Në këtë kuptim, rruga e saj nuk është thjesht biografi.
Është dëshmi se kultura, kur bashkohet me ndërgjegjen, bëhet forcë transformuese.

Nga Margarit Done